Nederlandse Internisten Vereniging
 

(Digitaal) Portfolio


Het portfolio
Het portfolio is een instrument dat de AIOS faciliteert om de voortgang van de eigen ontwikkeling te monitoren en hierover te reflecteren. Het portfolio wordt bijgehouden dóór, en is eigendom ván AIOS en wordt door de opleider op volledigheid gecontroleerd.

Waarom een portfolio?
In de opleiding tot internist vindt een verschuiving plaats van kennen naar kunnen. Het doel van opleidingen is steeds vaker dat AIOS vaardigheden of competenties verwerven die noodzakelijk zijn voor het zelfstandig functioneren als professional. Internisten dienen niet alleen over vakkennis en vakvaardigheden te beschikken, maar worden ook geacht goed te kunnen communiceren, samenwerken, problemen oplossen, enzovoorts.
Een consequentie is dat bij het ontwerpen van opleidingsplannen meer nadruk komt te liggen op de langere leerlijnen die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van vaardigheden en competenties. Hoe dergelijke leerlijnen worden ingericht zal van persoon tot persoon verschillen. Daarbij spelen beginsituatie, leerwensen en leerstijl een rol. Bovendien is het belangrijk dat wordt geleerd in authentieke alledaagse situaties of in situaties die de complexe alledaagse werkelijkheid benaderen.

Deze ontwikkelingen binnen de opleiding tot internist leiden tot de behoefte aan instrumenten waarmee de AIOS zijn individuele ontwikkeling zichtbaar kan maken. Met deze instrumenten kan de AIOS vaststellen wat hij al kan en waar nog extra aandacht nodig is. Daarnaast is er behoefte aan instrumenten waarmee de AIOS tussentijds en aan het eind van de opleiding zijn niveau kan aantonen zodat duidelijk wordt of hij over het gewenste niveau beschikt. Veel opleidingen verwachten met het portfolio een instrument te hebben gevonden dat in deze verschillende behoeften voorziet.

Wat is een portfolio?
Het concept portfolio is afkomstig uit de wereld van de kunst en architectuur. Kunstenaars en architecten verzamelen eigen werk of foto’s van dat werk in grote mappen die portfolio’s worden genoemd. Ze nemen ook vaak krantenknipsels en recensies over hun werk op in hun portfolio. Met behulp van dergelijke portfolio’s proberen ze vervolgens potentiële opdrachtgevers van de kwaliteit van hun werk te overtuigen. In het bedrijfsleven wordt de term portfolio gebruikt voor de samenstelling van het pakket
producten en diensten dat men aanbiedt. Men heeft het over portfolio-management: het bereiken en bewaren van een optimale mix van uitontwikkelde en goed lopende, en nieuwe of nog in ontwikkeling zijnde producten en diensten, met het oog op de continuïteit van de onderneming. In de opleiding interne geneeskunde verzamelen AIOS, net als kunstenaars, allerlei materiaal en eigen teksten in digitale of fysieke mappen. Het portfolio (een verplicht leermiddel in de opleiding tot internist) bevat de volgende 3 onderdelen (CCMS 2006):
1. Het eerste deel bestaat uit het reflectieve gedeelte over de voortgang van de opleiding
en de individuele leerdoelen die zijn geformuleerd in samenspraak met de opleider en
vastgelegd in de voortgangsgesprekken.
2. Het tweede deel omvat:
a. een schriftelijke documentatie van gestructureerde beoordelingen van alle
competenties zoals vastgelegd in de beoordelingsmatrix; de KPB is er één van;
b. voor de opleiding interne geneeskunde, gestructureerd met stages als eenheden:
- schriftelijke documentatie van minimaal halfjaarlijkse gestructureerde
beoordeling en aan het eind van een stage, over de betreffende stagespecifieke
leerdoelen en individuele leerdoelen
- schriftelijke documentatie van minimaal halfjaarlijkse gestructureerde
beoordeling van vorderingen in algemene competenties in de hele opleiding, en
individuele leerdoelen hierbij.
3. Het derde deel omvat een logboek, waarin certificaten van verplichte
opleidingsmomenten en bekwaamheidsverklaringen betreffende vaardigheden, die
moeten worden verworven conform de opleidingseisen, worden verzameld.

In de nieuwe opleidingsfilosofie heeft de AIOS zelf het stuur van de opleiding in handen, met als uitgangspunt de inhoud van het opleidingsplan. De AIOS is erbij als alle afspraken rond opleidingsdoelen worden gemaakt, met alle leden van het opleidingsteam, stagebegeleider en formele academische en perifere opleider. Het portfolio is hierbij voor de AIOS een belangrijk (en dus verplicht) hulpmiddel om de benodigde informatie over de competenties te verzamelen en vervolgens hierop te reflecteren. De belangrijkste delen van het portfolio bestaan uit het verslag door de AIOS van de resultaten van de voortgangsgesprekken met de opleider, en de stageblokgesprekken met de stagesupervisoren. De AIOS voegt hier een reflectiedeel aan toe met de eigen conclusies over de vraag of de vorderingen zijn geweest zoals zelf werd verwacht, of ze overeenkomen met wat bij de aanvang van stages werd afgesproken, en met wat in de betreffende fase van de opleiding van een AIOS interne geneeskunde mag worden verwacht (tabel 4). Daarnaast bevat het portfolio de resultaten van afzonderlijke toetsmomenten als KPB’s en referaten/CAL’s, en attesten van aanwezigheid bij regionale en landelijke opleidingsmomenten met, indien van toepassing, de resultaten van toetsen daarbij afgelegd. Het in de vorige alinea aangeduide reflectieve deel van het portfolio is evenwel het meest bepalend voor de voortgang in de opleiding. De AIOS geeft er immers in aan tot waar hij/zij is gevorderd, en waar aanvullend oefening nodig is, c.q. nieuwe, individuele leerdoelen worden gesteld.

Ontwikkeling digitaal portfolio
De eerste versie van het digitaal portfolio werd afgelopen jaar al verspreid in het land door AIOS en opleiders getest. Inmiddels is het digitaal portfolio klaar voor gebruik door alle AIOS.