Dit artikel verscheen in De Internist – juni 2026
‘In Suriname hebben we voor sommige onderdelen van de opleiding minder mogelijkheden, daarom volgen we een deel in het buitenland’, vertelt Bernardo Panka. ‘Ik ging naar Nederland. Dat was bijzonder leerzaam: er is meer diepgang en (multi)disciplinair overleg, en PubMed wordt vaker gebruikt voor zoekvragen. Dit hebben wij overgenomen en we passen het steeds meer in Suriname toe. Er zijn cultuurverschillen en de ziektebeleving is anders, maar ik voelde me snel thuis door de gedeelde taal en de warme ontvangst van collega’s. En uiteindelijk blijft een ziektebeeld en de presentatie ervan natuurlijk ook gewoon hetzelfde.’
‘Met beperkingen toch hoogwaardige zorg leveren‘
Bernardo Panka (48)
Internist-intensivist in Suriname
Studie geneeskunde: Anton de Kom Universiteit van Suriname
Opleiding tot internist: VU Medisch Centrum
Samenwerking buitenland
‘Na mijn opleiding tot internist-intensivist ben ik bewust teruggekeerd naar Paramaribo. In Suriname beleven patiënten ziekte soms anders. Waar Nederlandse patiënten meestal naar lichamelijke verklaringen zoeken, denken veel Surinaamse patiënten bij klachten ook aan geestelijke of spirituele oorzaken. Kruiden en “huisremedies”, zoals komkommerextract bij hoge bloeddruk, blijven populair. Ook de medische kennis en zelfzorg verschillen. In Nederland gaan mensen sneller naar de dokter als ze iets mankeren. Uitstel van artsenbezoek in Suriname leidt helaas tot latere diagnosestelling.’
‘Hoewel Suriname over een breed palet aan medische specialismen beschikt, blijft samenwerking met het buitenland onmisbaar voor sommige hoogspecialistische zorg. Voor complexe ingrepen, zoals niertransplantaties, worden bijvoorbeeld buitenlandse teams, ingevlogen. Zoals een Nederlands team dat dan enkele dagen in Suriname meewerkt aan operaties van meerdere patiënten, verzameld door de nefroloog hier. Tegelijkertijd staan we dagelijks voor uitdagingen, zoals tekorten aan verbruiksmateriaal en eenvoudige geneesmiddelen (bijvoorbeeld antibiotica als cefalosporines en carbapenems). Ook hebben we beperkte toegang tot onderzoeken zoals CT-scans. Dat vraagt om scherp klinisch redeneren en creatief handelen. Juist daarom waardeer ik mijn gemotiveerde en inventieve collega’s in Paramaribo enorm. Ondanks deze beperkingen leveren ze dagelijks hoogwaardige zorg.’
‘In de toekomst wil ik graag promoveren. Ook dat gebeurt vaak in samenwerking met een buitenlandse partner. Daarnaast wil ik de banden tussen de Internisten Kring Suriname (IK), waarvan ik voorzitter ben, en de Nederlandse Internisten Vereniging versterken. Door bijvoorbeeld gezamenlijk congressen en onderwijsmomenten te organiseren, en vaker samen te werken bij opzet en uitvoering van wetenschappelijk onderzoek.’
‘Bonaire telt slechts 26.000 inwoners, maar de pathologie is
soms complex’
Inge Oudman (42)
Internist–nefroloog op Bonaire
Studie geneeskunde: Vrije Universiteit Amsterdam
Opleiding tot internist-nefroloog: AMC
Na haar opleiding tot nefroloog vertrok Inge Oudman naar Bonaire via het samenwerkingsverband tussen het Amsterdam UMC en Fundashon Mariadal, het ziekenhuis daar. ‘Ik zou tijdelijk gaan, maar ben gebleven, mede omdat ik hier mijn partner heb ontmoet. Bonaire telt slechts 26 duizend inwoners, maar de pathologie is soms complex. Er zijn relatief veel nierpatiënten en we ontvangen regelmatig complex zieke patiënten van cruiseschepen.’
‘Niet alle specialisten zijn continu aanwezig, dus in de dienst en op de polikliniek zien wij ook patiënten voor sommige andere specialismen. Dat maakt het werken hier ontzettend leuk en afwisselend. De lijnen in ons medisch team zijn kort; we hebben één gezamenlijke verpleegafdeling en overdracht met alle twintig specialisten. Als ik wil overleggen met de radioloog of cardioloog, loop ik er even heen. In Nederland is zoiets een stuk lastiger. Vroeger kwamen de meeste specialisten tijdelijk uit Nederland. Inmiddels zijn steeds meer specialisten in vaste dienst, onder wie vier internisten. De vaste specialisten gaan jaarlijks enkele weken voor bijscholing naar Nederland.’
Tien stations
Sinds 2012 heeft Bonaire een volwaardige dialyseafdeling met tien stations. Vóór die tijd moesten dialysepatiënten drie keer per week naar Curaçao vliegen. Ook hebben wij peritoneaal dialyse en kunnen
we onze patiënten op de wachtlijst van Eurotransplant plaatsen voor niertransplantatie. Toch zijn er ook beperkingen. Wij hebben bijvoorbeeld geen interventieradioloog, dus patiënten met een stenose/occlusie van
een shunt moeten naar Aruba. We hebben een “Special Care”, maar geen volwaardige IC. Soms plaatsen we
daarom patiënten uit. Dat vergt triage: kan de patiënt veilig het vliegtuig in- en uitvliegen? Ook kan er sprake
zijn van complicerende factoren, zoals een gesloten luchtruim. Ik hoop op grotere bewustwording rondom
oorzaken van nierschade en het belang van voeding en medicatie-inname, zodat het in vergelijking met
Nederland relatief hoge percentage eindstadium nierfalen daalt.’
Van oudsher zijn patiënten gewend aan de beperkte mogelijkheden op het eiland en vinden ze “uitvliegen”
naar Colombia, Aruba of Curaçao vanzelfsprekend. Vaak is dat gelukkig niet meer nodig. Ik streef ernaar
dat de lokale bevolking nog meer vertrouwen krijgt in de zorg hier, zodat “uitvliegen” minder wordt verwacht.
De geïntegreerde EPD die volgend jaar wordt geïmplementeerd, zal tot verdere verbetering van patiëntenzorg leiden
‘Werken op Curaçao is interne geneeskunde in de volle breedte‘
Joris Schakel (50)
Internist-geriater op Curaçao
Studie geneeskunde: Universiteit van Amsterdam
Opleiding tot geriater: Medisch Centrum Alkmaar
Opleiding tot internist: VU Medisch Centrum
‘In 2003 ging ik als arts-assistent voor het eerst naar Curaçao’, vertelt Joris Schakel. ‘Na een jaar keerde ik terug naar Nederland voor mijn specialisaties. Met deze bagage vertrok ik in 2011 opnieuw naar Curaçao. Dit keer als internist-geriater, met de opdracht én de vrijheid om de ouderenzorg verder vorm te geven.’
‘Als enige internist-geriater heb ik onder meer met veel plezier een geheugenkliniek opgezet en een gespecialiseerd verpleegkundige opgeleid. Destijds ontbraken sommige specialisten, zoals een reumatoloog. Daarom deed ik reumatologie tijdelijk erbij, in nauwe samenwerking met een reumatoloog op Bonaire. Dat is het
mooie van werken op Curaçao: het is interne geneeskunde in de volle breedte.
Patiënten op het eiland leven meer in het hier en nu. Ze zijn minder met preventie bezig, maar vaak wel dankbaarder voor zorg. Tegelijk vraagt de soms beperkte efficiëntie en de minder directe communicatie om flexibiliteit en geduld. Ook moet je leren omgaan met schaarste van middelen. Nascholing kan soms een uitdaging zijn, maar levert ook mooie initiatieven op. Zo organiseren we op het eiland congressen met sprekers uit binnen- en buitenland.
Geen paspoort
Er kan veel op het eiland. En als iets niet mogelijk is, zoals orgaantransplantaties of PET-scans, verwijzen we
patiënten naar Nederland – waarmee de banden nauw zijn – of bijvoorbeeld Colombia. Soms blijkt dan ineens
dat mensen geen paspoort hebben, omdat ze nog nooit van het eiland af zijn geweest. Een extra uitdaging.
Het werk op Curaçao heeft me enorm verrijkt, zowel vakinhoudelijk als op sociaal en cultureel gebied. Daarom
raad ik collega’s die de mogelijkheid hebben deze stap van harte aan. Twijfel niet en heb geen zorgen over
gemiste kansen of connecties in Nederland. Zelf keer ik – vooral vanwege de toekomst van mijn kinderen – met
gemengde gevoelens terug naar Nederland. In het Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam hoop ik mijn overzeese ervaring te kunnen inzetten en verrijken.’
Lees het magazine
Dit artikel verscheen in de internist van juni 2026.
In deze editie naast dit artikel onder andere het dossier nevenfuncties, een rondetafelgesprek over acute zorg en de resultaten van de flexibiliteitsenquête.
Klik hieronder om het gehele magazine online te lezen.